Veðurfar

Veðurfar er fjölbreytt á jafn viðáttumiklu og mishálendu svæði og fyrirfinnst innan marka þjóðgarðsins. Megindrættir þessu eru forvitnilegir. Úrkoma er töluverð á láglendi sunnan jökuls, frá um 1.000 millímetra á ári upp í um 3.000 mm (Kvísker). Á hálendinu þar upp af (fjöllum og jöklinum sjálfum) getur ársúrkoman náð 4.000-5.000 mm og er mest af henni snjór ofan jöklunarmarka. Snjódýpt á Öræfajökli eftir úrkomusaman vetur er á bilinu 10-15 metrar. Sumt af því tekur upp en annað fer til myndunar á jökulís eins og annars staðar ofan snælínu á Vatnajökli. Láglendishiti á suðursvæðinu er 10-20 stig á sumrin en vetur fremur mildir (frost fer sjaldan yfir 10 stig og oft er hiti vel yfir frostmarki). Á suðurhluta jökulsins er nær alltaf frost á vetrum og getur farið í 20-30 stig. Vindasamt er á suðurhlutanum og stormar algengir. Ferðamenn verða alltaf að muna eftir vindkælingunni (sjá vef Veðurstofunnar – www.vedur.is) því vindurinn hefur veruleg áhrif á vellíðan fólks úti við, eins þótt lofthiti sé býsna hár.

Þegar dregur norður yfir jökulinn minnkar ársúrkoman og er lægst á öllu landinu norðaustan við hann, á bilinu 350-450 mm á ári en eykst þegar nær dregur norðurströndinni og hálendi eins og Öskju. Þarna getur líka orðið mjög kalt í heiðu og stilltu veðri á veturna. Suðlægir vindar eru jafnan ávísun á úrkomulaust eða úrkomulítið veður nyrðra og þá er þar hlýrra en blási úr norðri. Norðlæg átt hefur skýjað, svalt og jafnvel úrkomusamt veður í för með sér nyrðra en bjartara syðra, og nokkuð hlýtt. Sama gildir um vestan- eða suðvestanátt. Þá er þurrt og hlýtt við austurhlutann og öfugt: Austlæg átt veldur svala og úrkomu eystra en þurru og betra veðri vestan til. Þetta allt má rekja til hnúkaþeys, fyrirbæris sem er alþekkt: Rakt, fremur svalt loft lyftist áveðurs við hálendi, rakinn losnar þar uppi sem úrkoma en hlýrra, þurrara loft berst niður af hálendinu. Hitastigmunurinn getur verið um 10 stig, jafnvel meiri.

Mikilvægt er að fylgjast vel með veðri og veðurspám og búa sig í samræmi við veðurútlit og þær slóðir sem stefnt er að. Kæling með aukinni hæð getur numið allt að 1 stigi fyrir hverja 100 m sem menn hækka sig og oft vex vindur líka með hæð. Einnig er brýnt að fræðast um snjóflóð og gæta vel að aðstæðum eða forðast snjóbrekkur (sjá t.d. www.vedur.is, undir ofanflóð). Hér á eftir eru tenglar við fróðleik um veðurfar: