Gengið á Öræfajökul

Öræfajökull er einn af þeim stöðum á Íslandi sem margir vilja ganga á en ferðin upp á hann er ögrandi og umhverfið ægifagurt. Hvannadalshnjúkur er hæsti tindur jökulsins, 2.110 metrar. Leiðin upp á hann er um 11 km og tekur gangan 10 til 18 klukkustundir.

Á liðnum árum hafa slys orðið hjá ferðamönnum við göngu á jökulinn. Helstar eru hætturnar þegar komið er inn á jökulinn sjálfan en þar eru sprungur og ísveggir, auk þess sem þar verða snjóflóð, ís- og grjóthrun. Jafnframt hefur síbreytilegt veður mikil áhrif á öryggi ferðamanna en það er þáttur sem er vanmetinn af mörgum sem um jökulinn fara.

Helsti ferðatíminn er síðla vetrar eða snemma sumars, frá lok apríl fram í byrjun júlí. Á þeim tíma er dagurinn langur og jökulsprungur auðveldastar yfirferðar. Hafa verður í huga að á þessum árstíma getur verið hætta á snjóflóðum. Snjóflóð eru algengust þá daga sem snjóar og einkum ef vindur er samfara. Hafa verður í huga að þótt rigni á láglendi þá getur snjóað á jöklinum. Yfirleitt koma ferðamenn snjóflóðunum sjálfir af stað og eru þurr flekaflóð algengust en þá brotnar fleki af snjó frá snjóþekjunni og rennur niður brekkuna.

Nokkrar leiðir eru færar á jökulinn en algengast er að lagt sé upp frá Sandfelli. Aðrar algengar leiðir eru Virkisjökulleið, Hnappaleið og Kvískerjaleið en einnig er hægt að fara erfiðari leiðir upp á Hvannadalshryggnum eða upp frá Svínafellsjökli meðfram Svínakambi.

Leiðir á Hvannadalshnúk geta orðið torfærar eða ófærar með öllu síðsumars þegar sprungur eru opnar, en algengast er að Sandfellsleið sé farin á þeim árstíma.

Landslag á algengustu leiðum á Öræfajökul hefur ekki mörg kennileiti og nauðsynlegt að ferðamenn séu vanir rötun og séu með landakort, áttavita og GPS.

Öruggast er að fara upp á jökulinn með reyndum fjallaleiðsögumönnum. Sé það ekki gert er mjög mikilvægt að leita sér ítarlegra upplýsinga hjá staðkunnugum og þeim sem hafa mikla reynslu af slíkum ferðum. Einnig ber að kanna vel upplýsingar um veðurfar síðustu daga og þann dag sem ganga á upp á jökulinn.

Ávallt skal ganga í línu á jökli sem hulinn er snjó. Við slíkar aðstæður eiga jafnvel vanir fjallamenn erfitt með að meta staðsetningu jökulsprungna og hvort snjóbrýr séu traustar. Nauðsynlegt er að menn hafi þekkingu til að bjarga sjálfum sér eða félögum sínum úr sprungu.

Vandaður undirbúningur varðandi leiðir, búnað, veður og ferðaáætlun og góð líkamleg þjálfun minnka líkur á slysum. Segja má að líkamlegur undirbúningur fyrir göngu á Hvannadalshnúk sé svipaður og fyrir hálfmaraþon. Nauðsynlegt er að hafa gott úthald og gott getur verið að borða kolvetnaríkan mat í nokkra daga fyrir ferðina.

Gefið ykkur góðan tíma til að fara yfir skipulag ferðarinnar, þjálfun og hæfni þeirra sem ætla í hana og kannið búnað hvers og eins áður en lagt er af stað.

Mjög mikilvægt er að huga vel að veðurspá áður en lagt er af stað. Hér á landi getur blíðviðri breyst í aftakaveður á afar skömmum tíma og veður getur breyst mikið eftir því sem farið er hærra. Almennt má búast við því að fyrir hverja 100 metra hækkun lækki hitastigið að jafnaði um 0,6°C , úrkoma aukist og vindur geti margfaldast við fjallsbrúnir.

Veður- og snjóflóðaspár má nálgast á eftirfarandi vefslóðum:
Veðurstofan: www.vedur.is
Vegagerðin: www.vegagerdin.is
Belgingur: www.belgingur.is
Þeyr: www.theyr.net

Ferðaáætlun
Mjög mikilvægt er að gera ferðaáætlun áður en lagt er af stað og skilja hana eftir hjá aðstandendum og láta þá síðan vita þegar komið er niður af jöklinum.

Ferðaáætlun skal a.m.k. ná til:

• Brottfarartíma og áætlaðs komutíma
• Gönguleiða, hvaða leið á að fara upp og hvaða leið á að fara niður niður
• Fjölda þeirra sem taka þátt í göngunni og búnaðs þeirra

Ekki tekst alltaf að fara alla leið á toppinn og getur þurft meira hugrekki til þess að snúa við en halda ferðinni áfram.

Ferðafólk getur þurft að snúa við þegar:

• Veðurútlit er ótryggt
• Búnaður er ónógur
• Samferðamenn fylgja ekki fyrirfram gerðri áætlun
• Þol einhvers reynist minna en ætlað var
• Sendið aldrei uppgefna einstaklinga eina til baka

Ef hringja á í Neyðarlínuna í gegnum gervihnattasíma er símanúmerið 354-8090-112 og ef þörf er á aðstoð björgunarsveita er óskað eftir henni í gegnum númer Neyðarlínunnar.

(Texti er birtur með góðfúslegu leyfi frá Slysavarnarfélaginu Landsbjörg.)