Norðursvæði
Stórárnar fossaríku, Skjálfandafljót og Jökulsá á Fjöllum, einkenna jökullaust land þessa svæðis en báðar eru að hluta afrennsli Dyngjujökuls sem hleypur fram á margra áratuga fresti. Skammt undan honum er Dyngjuháls sem líkist nokkuð eldbrunnum svæðum á Mars en stórar hraundyngjur á borð við Trölladyngju og Urðarháls blasa við. Ódáðahraun er gamalt heiti á stórum hluta hálendishraunanna og vísar örnefnið enn í það dulmagnaða andrúmsloft sem gestir skynja í víðáttunni. Gæsavatnaleið, oft torfær, liggur um þessar slóðir, allt til Öskju í Dyngjufjöllum með þrefaldri öskjumyndun og langri gossögu.
Öflugt gjóskugos 1875 ýtti undir fólksflutninga til Vesturheims og leiddi til myndunar Öskjuvatns. Margir svamla í sprengigígnum Víti og skoða Virkraborgir eða þá Drekagil. Herðubreið, eitt af þekktustu fjöllum landsins, gnæfir yfir gróðursælum Herðubreiðarlindum og Grafarlöndum. Þar ber mikið á hvönn, víði og eyrarrós. Varplönd eru þarna víða og sjá má heiðargæs, straumönd, stokkönd, lóm, sendling, lóu, máríuerlu, sólskríkju, hávellu, óðinshana og kríu í vinjunum og við fallegar lindár. Einn af kofum útilegumannsins Fjalla- Eyvindar er í hraunjaðri við Herðubreiðarlindir en þar átti hann erfiða vist.
Lengst frá jökli er hluti þjóðgarðsins aðskilinn frá meginsvæðinu: Jökulsárgljúfur. Þau eru mestu samfelldu árgljúfur landsins, um 25 km löng, allt að 500 m breið og 120 m djúp. Hamfarahlaup, ýmist vegna eldvirkni eða stíflubrests í jaðarlónum, hafa mótað gljúfrin. Jökulsá á Fjöllum, önnur lengsta á landsins og með stærsta vatnasviðið, streymir í flúðum fram hálendið uns hún grefur sig niður og steypist í fossum ofan í gljúfrin og til sjávar í Öxarfirði. Mikilfenglegastur er Dettifoss, 44 m hár og 100 m breiður, aflmesti foss Evrópu.
Neðan við fossana getur að líta klettadranga, stuðlaberg og fagurlega stuðlaða gígstanda, Hljóðakletta. Þeir eru hluti forsögulegrar gossprungu Rauðhóla og mynda völundarhús úr klettaborgum með hellum og skútum. Hamfarahlaupin náðu að brjóta mikilúðlega fossaskeifu sem nú er þurr.
Áður töldu menn Ásbyrgi vera hóffar Sleipnis, hins áttfætta hests Óðins. Skjólsæl og gróðursæl hamrahvilftin, með allt að 100 m klettastáli, skartar vöxtulegum birkiskógi og tjörnin innst í Botni er vinsæll skoðunarstaður.